{"id":4514,"date":"2025-12-04T08:57:44","date_gmt":"2025-12-04T01:57:44","guid":{"rendered":"https:\/\/c4ir.vn\/?p=4514"},"modified":"2025-12-04T09:24:31","modified_gmt":"2025-12-04T02:24:31","slug":"tai-nguyen-so-cong-dong-khi-blockchain-tro-thanh-chia-khoa-quan-tri-minh-bach","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/c4ir.vn\/en\/tai-nguyen-so-cong-dong-khi-blockchain-tro-thanh-chia-khoa-quan-tri-minh-bach\/","title":{"rendered":"T\u00e0i nguy\u00ean s\u1ed1 c\u1ed9ng \u0111\u1ed3ng: Khi Blockchain tr\u1edf th\u00e0nh &#8216;ch\u00eca kh\u00f3a&#8217; qu\u1ea3n tr\u1ecb minh ba\u0323ch"},"content":{"rendered":"<div class=\"fancybox\"><h2>T\u01b0\u01a1ng lai k\u1ef9 thu\u1eadt s\u1ed1: Vi\u0300 l\u1ee3i \u00edch chung hay l\u1ee3i nhu\u1eadn ri\u00eang?<\/h2>\n<p>Ch\u00fang ta \u0111ang \u0111\u1ee9ng tr\u01b0\u1edbc m\u1ed9t c\u00e2u h\u1ecfi l\u1edbn c\u1ee7a th\u1eddi \u0111\u1ea1i: Li\u1ec7u t\u01b0\u01a1ng lai k\u1ef9 thu\u1eadt s\u1ed1 s\u1ebd ph\u1ee5c v\u1ee5 l\u1ee3i \u00edch chung c\u1ee7a nh\u00e2n lo\u1ea1i, hay s\u1ebd kho\u00e9t s\u00e2u th\u00eam nh\u1eefng b\u1ea5t b\u00ecnh \u0111\u1eb3ng s\u1eb5n c\u00f3?<\/p>\n<p>Trong khi c\u00e1c t\u1eadp \u0111o\u00e0n l\u1edbn \u0111\u1ed9c quy\u1ec1n c\u00f4ng ngh\u1ec7, T\u00e0i nguy\u00ean s\u1ed1 c\u1ed9ng \u0111\u1ed3ng (Digital Commons) n\u1ed5i l\u00ean nh\u01b0 m\u1ed9t \u0111\u1ed1i tr\u1ecdng m\u1ea1nh m\u1ebd. \u0110\u00e2y l\u00e0 n\u01a1i tri th\u1ee9c v\u00e0 t\u00e0i nguy\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c chia s\u1ebb c\u1edfi m\u1edf, \u01b0u ti\u00ean l\u1ee3i \u00edch t\u1eadp th\u1ec3 h\u01a1n l\u00e0 l\u1ee3i nhu\u1eadn c\u00e1 nh\u00e2n. Tuy nhi\u00ean, m\u00f4 h\u00ecnh truy\u1ec1n th\u1ed1ng \u0111ang g\u1eb7p kh\u00f3 kh\u0103n trong vi\u1ec7c qu\u1ea3n l\u00fd nh\u1eefng t\u00e0i nguy\u00ean n\u00e0y.<\/p>\n<p>\u0110\u00f3 l\u00e0 l\u00fac Blockchain xu\u1ea5t hi\u1ec7n. C\u00f4ng ngh\u1ec7 n\u00e0y kh\u00f4ng ch\u1ec9 l\u00e0 ti\u1ec1n ma\u0303 ho\u0301a, m\u00e0 l\u00e0 m\u1ed9t h\u1ec7 th\u1ed1ng phi t\u1eadp trung, minh b\u1ea1ch, h\u1ee9a h\u1eb9n gi\u1ea3i quy\u1ebft b\u00e0i to\u00e1n qu\u1ea3n tr\u1ecb ph\u1ee9c t\u1ea1p c\u1ee7a th\u1ebf k\u1ef7 21.<\/p>\n<h2>B\u1ea3o v\u1ec7 &#8220;T\u00e0i s\u1ea3n chung&#8221; c\u1ee7a th\u1ebf gi\u1edbi s\u1ed1<\/h2>\n<p>T\u00e0i nguy\u00ean s\u1ed1 c\u1ed9ng \u0111\u1ed3ng hi\u1ec7n h\u1eefu kh\u1eafp n\u01a1i: t\u1eeb h\u1ec7 \u0111i\u1ec1u h\u00e0nh Linux v\u1eadn h\u00e0nh h\u00e0ng tri\u1ec7u m\u00e1y ch\u1ee7, \u0111\u1ebfn kho tri th\u1ee9c kh\u1ed5ng l\u1ed3 Wikipedia. S\u1ee9c m\u1ea1nh c\u1ee7a ch\u00fang n\u1eb1m \u1edf tr\u00ed tu\u1ec7 t\u1eadp th\u1ec3, n\u01a1i b\u1ea5t k\u1ef3 ai c\u0169ng c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u00f3ng g\u00f3p v\u00e0 ti\u1ebfp c\u1eadn.<\/p>\n<p>Tuy nhi\u00ean, l\u00e0m sao \u0111\u1ec3 x\u00e1c minh ai \u0111\u00f3ng g\u00f3p g\u00ec, v\u00e0 l\u00e0m sao \u0111\u1ec3 tin t\u01b0\u1edfng nhau trong m\u00f4i tr\u01b0\u1eddng \u1ea9n danh? Blockchain gi\u1ea3i quy\u1ebft \u0111i\u1ec1u n\u00e0y b\u1eb1ng c\u00e1ch t\u1ea1o ra m\u1ed9t &#8220;cu\u1ed1n s\u1ed5 c\u00e1i&#8221; kh\u00f4ng th\u1ec3 t\u1ea9y x\u00f3a:<\/p>\n<ul>\n<li><strong>Minh b\u1ea1ch tuy\u1ec7t \u0111\u1ed1i:<\/strong> M\u1ecdi \u0111\u00f3ng g\u00f3p \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c ghi l\u1ea1i c\u00f4ng khai.<\/li>\n<li><strong>Ghi nh\u1eadn c\u00f4ng lao:<\/strong> C\u00e1c n\u1ec1n t\u1ea3ng nh\u01b0 GitCoin d\u00f9ng blockchain \u0111\u1ec3 g\u00e2y qu\u1ef9 v\u00e0 tr\u1ea3 th\u00f9 lao x\u1ee9ng \u0111\u00e1ng cho l\u1eadp tr\u00ecnh vi\u00ean m\u00e3 ngu\u1ed3n m\u1edf.<\/li>\n<li><strong>D\u00e2n ch\u1ee7 h\u00f3a:<\/strong> H\u1ec7 th\u1ed1ng b\u1ecf phi\u1ebfu tr\u00ean blockchain gi\u00fap c\u1ed9ng \u0111\u1ed3ng t\u1ef1 quy\u1ebft \u0111\u1ecbnh h\u01b0\u1edbng \u0111i c\u1ee7a d\u1ef1 \u00e1n m\u00e0 kh\u00f4ng c\u1ea7n m\u1ed9t &#8220;\u00f4ng ch\u1ee7&#8221; duy nh\u1ea5t.<\/li>\n<\/ul>\n<h2>N\u00e2ng c\u1ea5p m\u00f4 h\u00ecnh qu\u1ea3n tr\u1ecb<\/h2>\n<p>H\u1ec7 sinh th\u00e1i t\u00e0i nguy\u00ean s\u1ed1 r\u1ea5t \u0111a d\u1ea1ng, v\u00e0 Blockchain c\u00f3 th\u1ec3 n\u00e2ng c\u1ea5p n\u00f3 l\u00ean m\u1ed9t t\u1ea7m cao m\u1edbi:<\/p>\n<ul>\n<li><strong>L\u01b0u tr\u1eef v\u0129nh vi\u1ec5n:<\/strong> M\u1ecdi quy\u1ebft \u0111\u1ecbnh v\u00e0 d\u1eef li\u1ec7u \u0111\u1ec1u c\u00f3 th\u1ec3 ki\u1ec3m ch\u1ee9ng b\u1ea5t c\u1ee9 l\u00fac n\u00e0o.<\/li>\n<li><strong>T\u1ed5 ch\u1ee9c t\u1ef1 tr\u1ecb (<a href=\"https:\/\/www.sciencedirect.com\/science\/article\/abs\/pii\/S2352673424000027\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">DAO<\/a>):<\/strong> Cho ph\u00e9p c\u1ed9ng \u0111\u1ed3ng t\u1ef1 v\u1eadn h\u00e0nh m\u1ed9t c\u00e1ch d\u00e2n ch\u1ee7 th\u00f4ng qua c\u00e1c quy t\u1eafc \u0111\u01b0\u1ee3c l\u1eadp tr\u00ecnh s\u1eb5n.<\/li>\n<li><strong>Token h\u00f3a (Tokenization):<\/strong> Bi\u1ebfn nh\u1eefng \u0111\u00f3ng g\u00f3p v\u00f4 h\u00ecnh th\u00e0nh t\u00e0i s\u1ea3n s\u1ed1, t\u1ea1o \u0111\u1ed9ng l\u1ef1c kinh t\u1ebf cho ng\u01b0\u1eddi tham gia.<\/li>\n<li><strong>H\u1ee3p \u0111\u1ed3ng th\u00f4ng minh (Smart Contracts):<\/strong> T\u1ef1 \u0111\u1ed9ng ph\u00e2n b\u1ed5 ngu\u1ed3n l\u1ef1c c\u00f4ng b\u1eb1ng, gi\u1ea3m thi\u1ec3u s\u1ef1 can thi\u1ec7p c\u1ee7a con ng\u01b0\u1eddi.<\/li>\n<\/ul>\n<h2>Gi\u1ea3i quy\u1ebft 3 th\u00e1ch th\u1ee9c to l\u01a1\u0301n<\/h2>\n<p>D\u00f9 ti\u1ec1m n\u0103ng l\u1edbn, c\u00e1c d\u1ef1 \u00e1n c\u1ed9ng \u0111\u1ed3ng v\u1eabn \u0111ang \u0111\u1ed1i m\u1eb7t v\u1edbi 3 r\u00e0o c\u1ea3n l\u1edbn m\u00e0 Blockchain c\u00f3 th\u1ec3 th\u00e1o g\u1ee1:<\/p>\n<ol>\n<li><strong>V\u1ea5n \u0111\u1ec1 t\u00e0i ch\u00ednh:<\/strong> C\u00e1c d\u1ef1 \u00e1n phi l\u1ee3i nhu\u1eadn th\u01b0\u1eddng thi\u1ebfu v\u1ed1n. NFT (Token kh\u00f4ng th\u1ec3 thay th\u1ebf) c\u00f3 th\u1ec3 gi\u00fap h\u1ecd ki\u1ebfm ti\u1ec1n t\u1eeb t\u00e0i s\u1ea3n s\u1ed1 m\u00e0 v\u1eabn gi\u1eef quy\u1ec1n truy c\u1eadp m\u1edf cho c\u1ed9ng \u0111\u1ed3ng.<\/li>\n<li><strong>Ki\u1ec3m so\u00e1t ch\u1ea5t l\u01b0\u1ee3ng:<\/strong> Trong m\u1ed9t h\u1ec7 th\u1ed1ng m\u1edf, ai s\u1ebd \u0111\u1ea3m b\u1ea3o th\u00f4ng tin l\u00e0 \u0111\u00fang? Blockchain s\u1eed d\u1ee5ng c\u01a1 ch\u1ebf \u0111\u1ed3ng thu\u1eadn v\u00e0 h\u1ec7 th\u1ed1ng uy t\u00edn \u0111\u1ec3 x\u00e1c th\u1ef1c th\u00f4ng tin m\u1ed9t c\u00e1ch phi t\u1eadp trung.<\/li>\n<li><strong>B\u1ea3n quy\u1ec1n v\u00e0 AI:<\/strong> Khi AI &#8220;h\u1ecdc&#8221; t\u1eeb d\u1eef li\u1ec7u c\u00f4ng c\u1ed9ng, v\u1ea5n \u0111\u1ec1 b\u1ea3n quy\u1ec1n tr\u1edf n\u00ean nh\u1ee9c nh\u1ed1i. Blockchain gi\u00fap qu\u1ea3n l\u00fd gi\u1ea5y ph\u00e9p v\u00e0 quy\u1ec1n s\u1edf h\u1eefu tr\u00ed tu\u1ec7 xuy\u00ean bi\u00ean gi\u1edbi d\u1ec5 d\u00e0ng h\u01a1n.<\/li>\n<\/ol>\n<h2>C\u1ea7n m\u1ed9t c\u00e1i b\u1eaft tay \u0111a ph\u01b0\u01a1ng<\/h2>\n<p>Blockchain kh\u00f4ng th\u1ec3 l\u00e0m \u0111i\u1ec1u n\u00e0y m\u1ed9t m\u00ecnh. \u0110\u1ec3 th\u00e0nh c\u00f4ng, ch\u00fang ta c\u1ea7n s\u1ef1 h\u1ee3p l\u1ef1c t\u1eeb nhi\u1ec1u ph\u00eda:<\/p>\n<ul>\n<li><strong>Ch\u00ednh ph\u1ee7:<\/strong> C\u1ea7n khung ph\u00e1p l\u00fd c\u00f4ng nh\u1eadn c\u00e1c quy\u1ebft \u0111\u1ecbnh t\u1eeb Blockchain v\u00e0 DAO.<\/li>\n<li><strong>Gi\u00e1o d\u1ee5c:<\/strong> C\u1ea7n d\u1ea1y v\u1ec1 t\u01b0 duy qu\u1ea3n tr\u1ecb phi t\u1eadp trung v\u00e0 k\u1ef9 n\u0103ng Blockchain (nh\u01b0 c\u00e1c kh\u00f3a h\u1ecdc c\u1ee7a <a href=\"https:\/\/www.blockchaincommons.com\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Blockchain Commons<\/a>).<\/li>\n<li><strong>\u1ee8ng d\u1ee5ng th\u1ef1c ti\u1ec5n:<\/strong> T\u1eeb y t\u1ebf (b\u1ea3o m\u1eadt d\u1eef li\u1ec7u b\u1ec7nh nh\u00e2n) \u0111\u1ebfn gi\u00e1o d\u1ee5c (x\u00e1c th\u1ef1c b\u1eb1ng c\u1ea5p \u2013 nh\u01b0 EU \u0111ang l\u00e0m), ti\u1ec1m n\u0103ng l\u00e0 v\u00f4 h\u1ea1n.<\/li>\n<\/ul>\n<p>Vi\u1ec7c \u0111\u01b0a Blockchain v\u00e0o qu\u1ea3n tr\u1ecb t\u00e0i nguy\u00ean s\u1ed1 kh\u00f4ng ch\u1ec9 l\u00e0 n\u00e2ng c\u1ea5p c\u00f4ng ngh\u1ec7, m\u00e0 l\u00e0 m\u1ed9t cu\u1ed9c c\u00e1ch m\u1ea1ng v\u1ec1 t\u01b0 duy. N\u00f3 \u0111\u1ecbnh h\u00ecnh l\u1ea1i c\u00e1ch ch\u00fang ta t\u1ea1o ra, chia s\u1ebb v\u00e0 b\u1ea3o v\u1ec7 tri th\u1ee9c nh\u00e2n lo\u1ea1i.<\/p>\n<p>Trong m\u1ed9t th\u1ebf gi\u1edbi \u0111\u1ea7y bi\u1ebfn \u0111\u1ed9ng, \u0111\u00e2y l\u00e0 hy v\u1ecdng cho m\u1ed9t t\u01b0\u01a1ng lai c\u00f4ng b\u1eb1ng v\u00e0 b\u1ec1n v\u1eefng h\u01a1n. Ch\u00fang ta kh\u00f4ng ch\u1ec9 c\u1ea7n am hi\u1ec3u c\u00f4ng ngh\u1ec7, m\u00e0 c\u00f2n ph\u1ea3i tr\u1edf th\u00e0nh nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi qu\u1ea3n gia c\u00f3 \u00fd th\u1ee9c (conscious stewards), bi\u1ebft tr\u00e2n tr\u1ecdng v\u00e0 b\u1ea3o v\u1ec7 ngu\u1ed3n t\u00e0i nguy\u00ean s\u1ed1 chung c\u1ee7a nh\u00e2n lo\u1ea1i.<\/p>\n<p><em>(Chuy\u00ean \u0111\u1ec1 thu\u1ed9c Trung t\u00e2m C\u00f4ng ngh\u1ec7 Ti\u00ean phong v\u00e0 \u0110\u1ed5i m\u1edbi \u2013 Centre for Frontier Technologies and Innovation)<\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><strong>According to WEF<\/strong><\/p>\n<\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>T\u01b0\u01a1ng lai k\u1ef9 thu\u1eadt s\u1ed1: Vi\u0300 l\u1ee3i \u00edch chung hay l\u1ee3i nhu\u1eadn ri\u00eang? Ch\u00fang ta \u0111ang \u0111\u1ee9ng tr\u01b0\u1edbc m\u1ed9t c\u00e2u h\u1ecfi l\u1edbn c\u1ee7a th\u1eddi \u0111\u1ea1i: Li\u1ec7u t\u01b0\u01a1ng lai k\u1ef9 thu\u1eadt s\u1ed1 s\u1ebd ph\u1ee5c v\u1ee5 l\u1ee3i \u00edch chung c\u1ee7a nh\u00e2n lo\u1ea1i, hay s\u1ebd kho\u00e9t s\u00e2u th\u00eam nh\u1eefng b\u1ea5t b\u00ecnh \u0111\u1eb3ng s\u1eb5n c\u00f3? Trong khi c\u00e1c t\u1eadp [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":4515,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":"","td_post_video":[]},"categories":[106],"tags":[267,291],"class_list":["post-4514","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","category-knowledge-hub","tag-blockchain","tag-tai-san-so"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/c4ir.vn\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4514","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/c4ir.vn\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/c4ir.vn\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/c4ir.vn\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/c4ir.vn\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4514"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/c4ir.vn\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4514\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/c4ir.vn\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/4515"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/c4ir.vn\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4514"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/c4ir.vn\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4514"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/c4ir.vn\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4514"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}