Trong bối cảnh thế giới đang tìm kiếm lời giải cho việc triển khai đổi mới sáng tạo ở quy mô lớn một cách có trách nhiệm, ông Eisaku Ito, Chủ tịch kiêm Giám đốc điều hành của tập đoàn công nghiệp nặng hàng đầu Nhật Bản Mitsubishi Heavy Industries (MHI) đã có những chia sẻ sâu sắc trên Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF) về cách thức “vận dụng AI bằng những bàn tay có trách nhiệm”.
Sự khác biệt của AI trong lĩnh vực sản xuất
Trí tuệ nhân tạo đang định hình lại phương thức vận hành của các ngành công nghiệp toàn cầu. Tuy nhiên, phần lớn các cuộc thảo luận hiện nay thường chỉ xoay quanh các Mô hình Ngôn ngữ Lớn (LLM) và tác động của chúng đến khối văn phòng.
Đối với các nhà sản xuất, triển vọng lại mang màu sắc khác biệt. Dù tiềm năng tăng năng suất là to lớn, nhưng việc ứng dụng AI trong sản xuất công nghiệp đặt ra những bài toán hóc búa: Làm thế nào để tin tưởng tuyệt đối vào các thuật toán khi chúng điều khiển cơ sở hạ tầng quan trọng liên quan đến tính mạng con người? Mức độ an toàn đến đâu khi chia sẻ kiến thức độc quyền với đối tác trong chuỗi cung ứng?
Tại Mitsubishi Heavy Industries (MHI), chúng tôi xác định việc giải quyết các thách thức này là nhiệm vụ tiên quyết, không chỉ vì lợi ích doanh nghiệp mà còn vì sự phát triển bền vững của xã hội.
Tiềm năng to lớn về năng suất
Thực tế, AI không hoàn toàn mới mẻ với các nhà sản xuất tiên tiến. Nếu định nghĩa AI là việc thu thập dữ liệu lớn và dùng thuật toán để tìm kiếm thông tin chi tiết, thì nhiều doanh nghiệp đã triển khai điều này từ nhiều năm qua để tối ưu hóa sản xuất và hỗ trợ khách hàng vận hành thiết bị.
Tại các nhà máy của MHI, AI đang được sử dụng để tự động hóa quy trình, nâng cao trí thông minh cho robot và máy công cụ, đồng thời đảm bảo sự nhất quán trong kiểm tra chất lượng.
Cơ hội để tiến xa hơn vẫn còn rất lớn, điển hình là trong kỹ thuật hàn – quy trình cốt lõi để lắp ráp tua-bin khí, tàu thủy hay lò phản ứng hạt nhân. Đây là kỹ năng đòi hỏi sự tinh tế cao, nơi các thợ lành nghề sử dụng cả “giác quan thứ sáu” để tạo ra mối hàn hoàn hảo. Chúng tôi đang số hóa quy trình này bằng cách ghi lại thao tác của thợ hàn để huấn luyện AI. Mục tiêu là kết hợp kỹ năng của con người với sự ổn định của máy móc, đồng thời chuyển người lao động từ các môi trường nguy hiểm sang các vị trí an toàn hơn.
Bên cạnh đó, chúng tôi cũng phát triển các thuật toán cho hệ thống Công nghệ Vận hành (OT). Mỗi tua-bin khí bán ra đều được tích hợp khả năng phát hiện những bất thường nhỏ nhất, cho phép dự báo bảo trì trước khi hỏng hóc xảy ra nhiều tuần.
Thách thức về bảo mật và độ tin cậy dữ liệu
Dù mạnh mẽ đến đâu, AI xét cho cùng vẫn là một công cụ. Lợi thế cạnh tranh từ AI có thể bị xói mòn nhanh chóng nếu doanh nghiệp không biết cách kết hợp nó với kinh nghiệm và kỹ năng con người để tạo ra các gói giải pháp khó sao chép.
Một lo ngại lớn hơn là độ tin cậy của thuật toán. Các mô hình AI được huấn luyện bằng dữ liệu bên thứ ba đôi khi không tạo ra kết quả chính xác hoặc có thể tái lập. Kết quả tốt nhất thường đến từ việc huấn luyện trên dữ liệu nội bộ, nhưng thách thức nằm ở việc liệu lượng dữ liệu đó có đủ lớn hay không.
Vấn đề bảo mật dữ liệu độc quyền cũng là một rào cản lớn trong việc thiết lập chuỗi cung ứng thông minh. Mặc dù xu hướng đầu tư vào các trung tâm dữ liệu khổng lồ (hyperscalers) đang tăng cao, nhiều công ty sản xuất vẫn muốn kiểm soát chặt chẽ dữ liệu của mình. Điều này có thể thúc đẩy nhu cầu về các “trung tâm dữ liệu biên” (edge data centres) đặt ngay tại khuôn viên nhà máy – một thị trường đầy tiềm năng mà MHI đang hướng tới.
Duy trì tinh thần “Monozukuri” và kỹ năng con người
Mối lo ngại lớn nhất đối với ngành sản xuất hiện nay là sự bùng nổ của AI đang hút nguồn lực khỏi việc phát triển các công nghệ sản xuất vật lý. Ngày càng nhiều sinh viên theo đuổi phần mềm và thuật toán, trong khi các khóa học về phần cứng và kỹ năng chế tác – hay tinh thần “Monozukuri” (nghệ thuật làm ra các sản phẩm hoàn hảo) của Nhật Bản – lại đang thiếu vắng người học.
AI có tiềm năng chuyển đổi mạnh mẽ ngành sản xuất, nhưng nó cần được xem là công cụ hỗ trợ chứ không phải thay thế hoàn toàn vai trò của con người. Để AI thực sự mang lại tác động tích cực, nó cần được vận dụng bởi những bàn tay thấu đáo, có trách nhiệm và luôn tôn trọng giá trị của sự khéo léo trong chế tác.
Ông Eisaku Ito, Chủ tịch kiêm CEO Mitsubishi Heavy Industries (MHI), Nhật Bản