Trong kỷ nguyên Cách mạng Công nghiệp lần thứ 4, việc xây dựng một hệ sinh thái AI không chỉ là bài toán của các hãng công nghệ lớn (Big Tech) mà cần sự vươn lên làm chủ hạ tầng kết nối, điện toán biên và năng lực quản trị dữ liệu từ chính các tập đoàn viễn thông nội địa, qua đó kiến tạo nền tảng vững chắc cho nền kinh tế số tự chủ và bền vững.
Các công ty viễn thông đóng vai trò là tác nhân then chốt thúc đẩy nền kinh tế số, nhưng thực tế mới chỉ nắm giữ được một phần nhỏ giá trị tạo ra. Hiện nay, trí tuệ nhân tạo (AI) cùng các biến động địa chính trị đang thúc đẩy quá trình tái phân bổ nơi lưu trữ dữ liệu, năng lực tính toán và lòng tin của người dùng. Điều này định nghĩa lại vị thế của các nhà mạng viễn thông trong bối cảnh kỷ nguyên AI đang không ngừng biến đổi.
Nhằm cung cấp một lăng kính chiến lược cho giới hoạch định chính sách và lãnh đạo doanh nghiệp, Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF) đã công bố báo cáo “Vai trò Chiến lược của các Nhà cung cấp Viễn thông trên Chuỗi Giá trị AI”. Tài liệu này không chỉ giải quyết bài toán tối ưu hóa vận hành, mà còn đặt ra một tầm nhìn bao quát: Làm thế nào để các nhà mạng (CSPs) chuyển mình từ vai trò cung cấp đường truyền đơn thuần thành những “kiến trúc sư” kiến tạo nền kinh tế AI toàn cầu.
Bối cảnh: Bước ngoặt mang tính cấu trúc của ngành viễn thông
Trong hơn ba thập kỷ qua, các công ty viễn thông đã xây dựng nền tảng hạ tầng cốt lõi cho nền kinh tế số, nhưng thực tế lại chỉ thu về được một phần nhỏ giá trị thương mại so với các nền tảng công nghệ lớn (hyperscalers). Biên lợi nhuận toàn cầu của ngành viễn thông dự kiến chỉ giữ ở mức chạm ngưỡng 33% và lợi tức đầu tư (ROIC) sau thuế ở mức 8% vào năm 2025 – tụt hậu xa so với mức 27% của các nền tảng kỹ thuật số.
Tuy nhiên, sự bùng nổ của AI và các biến động địa chính trị đang tái định hình kiến trúc công nghệ toàn cầu. Trọng tâm của sự dịch chuyển này là nơi lưu trữ dữ liệu, sức mạnh điện toán và mức độ tin cậy. Hạ tầng mạng giờ đây phải chuyển từ việc cung cấp dữ liệu cơ bản (best-effort) sang kết nối lập trình được, ưu tiên AI (AI-first) với độ trễ siêu thấp để phục vụ các luồng công việc phức tạp như tác tử AI (Agentic AI) và AI đa phương thức (Multimodal AI).
Ba lộ trình chiến lược định hình tương lai
Thay vì tiếp cận AI như một công cụ tối ưu hóa chi phí nội bộ, báo cáo của WEF phác thảo ba lộ trình chiến lược cấp cao để các nhà mạng nắm bắt chuỗi giá trị AI:
1. Nhà viễn thông hiện đại (The Modern Telco) – Bảo vệ và nâng tầm giá trị cốt lõi:
Lộ trình này tập trung hiện đại hóa kiến trúc mạng lưới thành định dạng ưu tiên nền tảng đám mây và AI. Các động lực chiến lược bao gồm:
- Kết nối ưu tiên AI (AI-first connectivity): Cung cấp hiệu suất dự đoán được thông qua phân mảnh mạng (network slicing) và API chuẩn hóa, đảm bảo chất lượng dịch vụ (QoS) cho các tác vụ AI theo thời gian thực.
- Kết nối Trung tâm Dữ liệu (DCI): Cung cấp khả năng truyền tải quang học dung lượng cao, độ trễ thấp để liên kết các trung tâm dữ liệu siêu quy mô và trung tâm dữ liệu biên, phục vụ đào tạo và suy luận AI phân tán.
- Mạng chuyên dụng và Lưu trữ tối ưu hóa AI: Tích hợp tính toán biên với kết nối 5G dùng riêng để phục vụ các bài toán tự động hóa công nghiệp và hạ tầng thiết yếu.
2. Công ty Công nghệ AI (The AI Techco): Tăng trưởng thông qua dịch vụ quản lý
Đây là bước tiến vượt ra khỏi kết nối truyền thống để tiến vào tầng điện toán và dịch vụ nền tảng.
Các nhà cung cấp viễn thông có thể cung cấp
Mạng dưới dạng dịch vụ (NaaS), kết hợp cùng tự động hóa tiên tiến để cung cấp mạng linh hoạt, dựa trên nhu cầu sử dụng.
Nắm bắt cơ hội từ sự khan hiếm sức mạnh tính toán, các CSPs có thể triển khai GPU dưới dạng dịch vụ (GPUaaS), cho phép doanh nghiệp truy cập vào các cụm GPU chia sẻ ngay tại các trung tâm dữ liệu biên với độ trễ thấp.
Ngoài ra, việc cung cấp các giải pháp AI theo ngành dọc (cho sản xuất, y tế, tài chính) sẽ giúp kết nối chuyên môn công nghiệp với hạ tầng mạng liền mạch.
3. Nhà vô địch về Chủ quyền Quốc gia (The National Sovereign Champion): Kích hoạt khả năng tự cường số
Trong bối cảnh các quốc gia và các ngành quản lý nghiêm ngặt ngày càng chú trọng đến chủ quyền dữ liệu, lộ trình thứ ba định vị các nhà mạng là trung tâm của “hệ sinh thái AI quốc gia”.
Các CSPs sẽ vận hành Cơ sở hạ tầng AI có chủ quyền, đảm bảo dữ liệu và quy trình đào tạo/suy luận AI (LLMs) được lưu trữ hoàn toàn trong biên giới quốc gia.
Cung cấp các Nền tảng và Dịch vụ Mô hình AI có chủ quyền kết hợp với lớp bảo mật, an toàn AI (AI safety & security) giúp duy trì sự tuân thủ các quy định về dữ liệu khắt khe (như GDPR hay các bộ luật dữ liệu nội địa).
Khung Đánh giá Năng lực và Tính khả thi
Để hiện thực hóa các chiến lược trên, WEF cung cấp một Ma trận Đánh giá Giá trị và Tính khả thi (Value – Feasibility Matrix). Báo cáo nhận định rằng, cơ sở hạ tầng AI có chủ quyền và các giải pháp AI theo ngành dọc (vertical AI) mang lại giá trị cao nhất (ROI lớn) nhưng đòi hỏi năng lực công nghệ, vốn đầu tư chuyên sâu và sự phối hợp mạnh mẽ với hệ sinh thái.
Thành công của quá trình chuyển đổi này đòi hỏi các “nhân tố thúc đẩy” (enablers) ở cả hai cấp độ: nền tảng (quản trị dữ liệu, bảo mật, chiến lược AI) và đặc thù theo lộ trình (năng lực hạ tầng, mô hình vận hành, quan hệ đối tác công-tư).
Toàn văn Sách trắng “Vai trò Chiến lược của các Nhà cung cấp Viễn thông trên Chuỗi Giá trị AI”