Trong nhiều thập kỷ, chuỗi cung ứng toàn cầu được vận hành dựa trên nguyên tắc tối ưu hóa chi phí và quy mô. Tuy nhiên, báo cáo năm 2026 của WEF khẳng định chúng ta đã bước vào một kỷ nguyên mới được định hình bởi sự phân mảnh và biến động mang tính cấu trúc.
Mô hình tuyến tính “sản xuất bất cứ đâu, giao hàng mọi nơi” đã bị phá vỡ. Thay vào đó, các yếu tố như căng thẳng địa chính trị, sự tăng tốc của công nghệ (AI, tự động hóa) và yêu cầu về niềm tin đang viết lại quy luật vận hành của dòng chảy thương mại toàn cầu.
Trong bối cảnh nguồn cung – từ năng lượng, nguyên liệu đến nhân tài – trở thành rào cản chính, thông điệp cốt lõi của báo cáo là: Thành công sẽ thuộc về những người coi sự bất định là một điều kiện trường tồn và biến nó thành lợi thế cạnh tranh.
Chiến lược hành động cho doanh nghiệp và chính phủ
Báo cáo cũng đề xuất một “sổ tay kép” (dual playbook) giúp các nhà lãnh đạo điều hướng trong môi trường mới:
Đối với doanh nghiệp:
Từ vận hành đến điều phối Để sinh tồn và phát triển, các tập đoàn cần chuyển dịch theo 3 mệnh lệnh chiến lược:
- Trở thành người điều phối hệ sinh thái: Thay vì chỉ quản lý chuỗi cung ứng nội bộ, doanh nghiệp cần đồng bộ hóa mạng lưới các nhà cung cấp, đối tác công nghệ và dữ liệu.
- Xây dựng quy mô phân tán: Chuyển từ các siêu nhà máy tập trung rủi ro sang mạng lưới sản xuất linh hoạt, tự chủ theo khu vực nhưng được kết nối chặt chẽ về mặt kỹ thuật số.
- Thiết kế sự tùy chọn để tăng trưởng: Đầu tư vào khả năng phục hồi (resilience) không phải là chi phí phòng ngừa rủi ro, mà là động lực để nắm bắt cơ hội thị trường mới nhanh hơn đối thủ khi biến động xảy ra.
Đối với chính phủ:
Kiến tạo hệ sinh thái thích ứng Năng lực cạnh tranh quốc gia giờ đây phụ thuộc vào “sự sẵn sàng về thể chế”. Báo cáo giới thiệu khung đánh giá dựa trên 7 yếu tố: Cơ sở hạ tầng, Tài nguyên & Năng lượng, Công nghệ & Đổi mới, Lao động & Kỹ năng, Tính bền vững, Môi trường Quy định, và Bối cảnh Địa chính trị.
Báo cáo kết luận rằng lợi thế cạnh tranh trong thập kỷ tới sẽ không thuộc về những người dự báo chính xác tương lai, mà thuộc về những người thiết kế được hệ thống có thể phát triển mạnh mẽ ngay trong lòng sự bất định.
Một điểm nhấn đặc biệt trong báo cáo năm nay là sự ghi nhận vị thế và kinh nghiệm của Việt Nam như một mắt xích quan trọng trong chuỗi giá trị toàn cầu.
1. Bài học từ “Ngoại giao cây tre” (Bamboo Diplomacy)
Báo cáo dành riêng một phần nghiên cứu điển hình (Use Case 9) để phân tích chiến lược “Ngoại giao cây tre” của Việt Nam. WEF đánh giá cao cách tiếp cận này trong việc cân bằng các mối quan hệ quốc tế, giúp đa dạng hóa và làm sâu sắc thêm các khuôn khổ thương mại. Trong giai đoạn tái cấu trúc toàn cầu, chính sách này tạo ra sự ổn định và khả năng dự đoán cần thiết cho các dòng chảy đầu tư và thương mại của doanh nghiệp.
2. Điển hình về tốc độ triển khai đầu tư
Việt Nam cũng được nhắc đến thông qua ví dụ về VinFast khi đầu tư vào Tamil Nadu (Ấn Độ), nơi nhà máy sản xuất xe điện quy mô 50.000 xe/năm được xây dựng chỉ trong 17 tháng – minh chứng cho thấy sự sẵn sàng về chính sách và lực lượng lao động có thể thu hút các nhà sản xuất công nghệ cao như thế nào.
3. Đóng góp chuyên môn từ HCMC C4IR
Báo cáo “Global Value Chains Outlook 2026” được xây dựng dựa trên sự tham vấn của hơn 100 lãnh đạo toàn cầu. Trung tâm Cách mạng Công nghiệp lần thứ 4 tại TP.HCM tự hào khi có sự đóng góp trực tiếp vào nội dung báo cáo thông qua đại diện là Bà Quyen Nguyen, Cố vấn cấp cao của HCMC C4IR.
Sự tham gia này không chỉ khẳng định vai trò chuyên môn của HCMC C4IR trong mạng lưới C4IR toàn cầu mà còn góp phần đưa tiếng nói và thực tiễn của Việt Nam vào các khuyến nghị chính sách ở cấp độ thế giới.
HCMC C4IR cam kết tiếp tục đồng hành cùng cộng đồng doanh nghiệp và chính quyền thành phố trong việc áp dụng các tư duy chiến lược này, thúc đẩy chuyển đổi công nghiệp và nâng cao vị thế của Việt Nam trong chuỗi giá trị toàn cầu.
HCMC C4IR xin giới thiệu toàn văn Báo cáo Global Value Chains Outlook 2026 của Diễn đàn Kinh tế thế giới (WEF):