Trong bối cảnh AI đang thay đổi thế giới với tốc độ chưa từng có, cuộc thảo luận không còn dừng ở Trí tuệ nhân tạo tổng quát (AGI) mà đã hướng đến Siêu trí tuệ nhân tạo (ASI), dạng AI có khả năng vượt xa trí tuệ con người.
Tuy nhiên, tâm điểm hiện tại là những đột phá từ AI tạo sinh (Generative AI) và AI tự hành (Agentic AI). Chúng đang định hình lại mọi ngành công nghiệp, buộc chúng ta phải có một tầm nhìn chiến lược và cách tiếp cận lấy con người làm trung tâm để điều hướng thành công.
Vậy kiến thức AI bao gồm những gì?
Kiến thức AI không chỉ dành cho chuyên gia công nghệ. Theo khung năng lực của Ủy ban Châu Âu và OECD, nó bao gồm các kỹ năng thiết yếu mà bất kỳ ai cũng cần có:
- Tương tác với AI: Chủ động sử dụng và đánh giá một cách phản biện hiệu suất của các công cụ AI.
- Sáng tạo cùng AI: Phối hợp với AI để giải quyết vấn đề, đổi mới, đồng thời ý thức về các vấn đề đạo đức và pháp lý.
- Quản lý AI: Giao việc cho AI với các quy tắc rõ ràng và sự giám sát của con người để đảm bảo kết quả đáng tin cậy.
- Thiết kế giải pháp AI: Hiểu nguyên lý hoạt động của AI để tùy chỉnh hoặc phát triển các hệ thống giải quyết bài toán thực tế.
Cuộc đua phổ cập kiến thức AI trên toàn cầu
Nhận thấy tầm quan trọng của vấn đề, các quốc gia đang hành động quyết liệt. Mỹ và Trung Quốc đã đưa AI vào chương trình giảng dạy bắt buộc trong trường học. Các tổ chức uy tín như UNESCO, Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF) cũng liên tục khởi động các sáng kiến toàn cầu về tái đào tạo kỹ năng và thu hẹp khoảng cách số.
Báo cáo “Tương lai việc làm 2025” của WEF dự báo AI sẽ làm biến đổi sâu sắc thị trường lao động. Đáp lại, các doanh nghiệp đang ráo riết đầu tư nâng cao kỹ năng số (upskilling) cho đội ngũ để không chỉ thích ứng mà còn dẫn dắt sự thay đổi.
“Khi chúng ta ngày càng ủy thác nhiều quyền tự chủ hơn cho AI, việc phổ cập kiến thức AI thông qua các chiến lược rõ ràng và có tính hành động là điều cốt yếu để mọi người đều có thể tham gia vào một xã hội số đang phát triển.”
Kiến thức AI: đòn bẩy tăng trưởng cho doanh nghiệp
Nghiên cứu của McKinsey ước tính AI tạo sinh có thể đóng góp tới 4,4 nghìn tỷ USD cho kinh tế toàn cầu mỗi năm và giúp hiệu suất lao động tăng đến 40%. Kiến thức AI chính là chìa khóa để hiện thực hóa những con số này thông qua 4 lĩnh vực chính:
- Ra quyết định dựa trên dữ liệu: Nhân viên có kiến thức AI sẽ biết cách dùng đúng công cụ để khai thác dữ liệu, từ đó đưa ra các quyết định kinh doanh sáng suốt hơn.
- Tăng tốc đổi mới, tạo lợi thế cạnh tranh: Một đội ngũ hiểu về AI sẽ tự tin thử nghiệm và sáng tạo, giúp doanh nghiệp nhanh chóng nắm bắt cơ hội và dẫn đầu thị trường.
- Thúc đẩy hợp tác và thích ứng linh hoạt: Kiến thức AI xóa bỏ rào cản giao tiếp giữa các bộ phận kỹ thuật và kinh doanh, giúp doanh nghiệp linh hoạt hơn trước những thay đổi công nghệ.
- Xây dựng niềm tin số và đảm bảo an toàn: Hiểu biết về rủi ro giúp doanh nghiệp triển khai AI một cách an toàn, minh bạch, từ đó xây dựng niềm tin với khách hàng và các bên liên quan, thúc đẩy ROI và sự phát triển bền vững.
Trách nhiệm chung trong kỷ nguyên AI
Phổ cập kiến thức AI không chỉ là câu chuyện của riêng ngành công nghệ, mà là trách nhiệm chung của cả khu vực công và tư. Nó đòi hỏi hành động tập thể để xây dựng các chính sách phù hợp về quyền riêng tư, kỹ năng lao động và quyền công dân số.
Bằng cách trang bị cho mọi người, từ sinh viên đến nhân viên các kiến thức để trở thành những người sử dụng, người sáng tạo và người quản lý AI có trách nhiệm, chúng ta có thể cùng nhau định hình một tương lai nơi AI thực sự phục vụ và nâng cao giá trị của con người.
Theo Diễn đàn Kinh tế thế giới (WEF)