Theo dữ liệu từ Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF), các nhà máy ứng dụng số hóa toàn diện có khả năng tối ưu hóa tới 40% chi phí vận hành, một con số đủ để xoay chuyển hoàn toàn vị thế cạnh tranh của một doanh nghiệp trên bản đồ quốc tế. Tuy nhiên, tại Việt Nam, con đường từ những bản kế hoạch đầy tham vọng đến thực tế tại xưởng sản xuất vẫn đang tồn tại một khoảng cách lớn.
Để giải mã bức tranh này, ông Phạm Phú Trường – Nhà sáng lập, Phó Giám đốc Trung tâm Cách mạng Công nghiệp lần thứ 4 tại TP.HCM (HCMC C4IR) đã đưa ra những góc nhìn thực tế cùng lộ trình tháo gỡ rào cản cho cộng đồng doanh nghiệp.
Nghịch lý của những chiến lược nằm trên giấy
Theo ông Trường, dù số liệu thực tế đang phản ánh một tinh thần đổi mới mạnh mẽ: Khoảng 70% doanh nghiệp tại Việt Nam và đã có những chiến lược chuyển đổi số, nhưng đằng sau con số khả quan này là một thực trạng được gọi là “sự chuyển đổi cục bộ”.
Nhiều doanh nghiệp hiện nay vẫn đang loay hoay trong việc số hóa rời rạc, đầu tư máy móc lẻ tẻ mà thiếu đi sự kết nối mang tính hệ thống. Hệ quả là, dù doanh thu có thể tăng trưởng ấn tượng, có trường hợp lên tới 80% trong khi nhân sự chỉ tăng 20%, nhưng mô hình quản trị vẫn chưa đạt đến sự đồng bộ cần thiết. Khi thiếu một “kim chỉ nam” chuẩn mực, các dự án hiện đại hóa dễ dàng rơi vào bẫy đầu tư dàn trải, khiến chiến lược mãi chỉ dừng lại ở những con số trên bàn giấy thay vì tạo ra giá trị thực tế tại dây chuyền.
Hai bức tường ngăn cản sự bứt phá của SME
Nếu các tập đoàn đa quốc gia sở hữu nguồn lực tài chính dồi dào để tự kiến tạo hệ sinh thái số, thì khối doanh nghiệp vừa và nhỏ (SME) lại đang đối mặt với những rào cản mang tính hệ thống.
Đầu tiên là ma trận công nghệ. Giữa hàng loạt giải pháp được quảng bá, các nhà điều hành thường rơi vào trạng thái “tê liệt vì lựa chọn” khi không thể xác định đâu là công cụ tối ưu giữa chi phí đầu tư và hiệu quả thực tế.
Tuy nhiên, “điểm nghẽn” cốt lõi nhất lại nằm ở bức tường tài chính. Ông Trường nhấn mạnh, Việt Nam hiện đang thiếu một hệ sinh thái tín dụng đặc thù cho chuyển đổi số. Việc các ngân hàng vẫn duy trì tư duy cho vay dựa trên tài sản thế chấp hữu hình thay vì dựa trên dòng tiền và tiềm năng tăng trưởng từ công nghệ đã trực tiếp triệt tiêu cơ hội nâng cấp của những doanh nghiệp có khát vọng. Đây chính là nút thắt cần được tháo gỡ nếu muốn thúc đẩy một làn sóng sản xuất thông minh thực thụ.
Giải mã những “vũ khí” số hiện đại
Để phá vỡ rào cản tâm lý e ngại công nghệ, giới lãnh đạo cần nhìn nhận hạ tầng số qua lăng kính của hiệu quả điều hành thay vì sự phức tạp kỹ thuật. Hai trụ cột chính đang có xu hướng thúc đẩy là AI công nghiệp (Edge AI) và Bản sao số (Digital Twin).
Bằng cách đưa “bộ não” AI xuống trực tiếp tại các thiết bị đầu cuối thông qua mạng lưới độ trễ thấp, máy móc có thể tự vận hành và báo lỗi theo thời gian thực. Kết hợp với Digital Twin, một bản mô phỏng hoàn hảo của nhà máy trên không gian số, nhà quản trị có khả năng “nhìn thấu” mọi biến động của dây chuyền và dự báo rủi ro trước cả khi chúng phát sinh. Đây không còn là những khái niệm viễn tưởng, mà là các công cụ đo lường mức độ minh bạch và chính xác trong quản trị doanh nghiệp hiện đại.
Lộ trình cho một kỷ nguyên sản xuất mới
Đứng trước những thách thức này, Phó Giám đốc HCMC C4IR đề xuất một lộ trình gồm ba bước đi mang tính căn cơ:
- Tái định vị yếu tố con người: Chuyển đổi số phải bắt đầu từ chuyển đổi tư duy. Việc đào tạo nhân sự có khả năng làm chủ công nghệ cần được thực hiện quyết liệt, từ môi trường học thuật đến các khóa huấn luyện thực chiến tại nhà xưởng.
- Đầu tư vào hạ tầng số chuyên biệt: Tập trung nguồn lực vào các công nghệ lõi có khả năng tạo ra giá trị tức thì cho ban điều hành trong việc ra quyết định dựa trên dữ liệu.
- Xây dựng cơ chế tài chính đặc thù: Chính phủ cần đóng vai trò dẫn dắt bằng cách khơi thông dòng vốn tín dụng, tạo ra các gói hỗ trợ dựa trên lộ trình chuyển đổi minh bạch của doanh nghiệp.
Với vai trò là cầu nối giữa chính sách và thực thi, HCMC C4IR cam kết đồng hành cùng cộng đồng doanh nghiệp trong việc thiết lập các bộ quy chuẩn sản xuất thông minh. Mục tiêu cuối cùng không chỉ là giúp doanh nghiệp vượt qua rào cản công nghệ, mà là biến những chiến lược này thành lợi thế cạnh tranh sắc bén trên thương trường quốc tế đầy biến động.
