Đến ngày 18/6/2013, tại kỳ họp thứ 5, Quốc hội khóa XIII đã chính thức chọn ngày 18 tháng 5 hằng năm là Ngày Khoa học và Công nghệ Việt Nam. Năm 2026, ngày kỷ niệm này mang một tầm vóc mới khi cả nước đang ở giai đoạn “tăng tốc” thực hiện Nghị quyết 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc.
Nghị quyết 57: đột phá quan trọng hàng đầu
Nghị quyết 57-NQ/TW của Bộ Chính trị ban hành ngày 22/12/2024 đã đánh dấu một bước ngoặt về tư duy chiến lược. Lần đầu tiên, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số được xác định là “đột phá quan trọng hàng đầu”, là động lực cốt lõi để hiện đại hóa lực lượng sản xuất và đổi mới phương thức quản trị quốc gia.
Mục tiêu chiến lược đã được vạch rõ: đến năm 2030, kinh tế số phải đóng góp tối thiểu 30% GDP, chi cho nghiên cứu và phát triển (R&D) đạt 2% GDP. Tầm nhìn đến năm 2045, Việt Nam hướng tới trở thành nước phát triển, thu nhập cao, với kinh tế số chiếm trên 50% GDP và đứng trong nhóm 30 quốc gia dẫn đầu thế giới về đổi mới sáng tạo. Để đạt được điều này, năm trụ cột hành động đã được triển khai quyết liệt: thể chế thông thoáng; nhân lực chất lượng cao; hạ tầng số và dữ liệu; nghiên cứu ứng dụng; và xây dựng văn hóa đổi mới sáng tạo.
Những kết quả bước đầu trong giai đoạn tăng tốc
Nếu năm 2025 được coi là năm “khởi động và xây dựng nền tảng pháp lý” với việc thông qua Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo (số 93/2025/QH15), thì năm 2026 chính là thời điểm chuyển mình sang giai đoạn “tăng tốc”. Theo tinh thần chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm: “2026 phải là năm hành động đột phá, lan tỏa kết quả thực chất”.
Những số liệu thực tế tính đến tháng 5/2026 đã minh chứng cho sức sống của Nghị quyết 57:
Tiến độ nhiệm vụ: Trong tổng số 1.136 nhiệm vụ trọng tâm, đã có 662 nhiệm vụ hoàn thành (đạt 58,3%).
Hạ tầng số: Tỷ lệ phủ sóng 5G theo dân số đã đạt mức ấn tượng 91,9% với hơn 22,4 triệu thuê bao. Xuất khẩu sản phẩm công nghệ số trong quý I/2026 đạt trên 45 tỷ USD, tăng 32,2% so với cùng kỳ năm trước.
Thị trường khoa học: Sàn giao dịch khoa học và công nghệ Việt Nam ghi nhận sự bùng nổ khi số lượng công nghệ chào bán tăng từ 600 lên hơn 4.500 chỉ trong vòng một năm.
Vị thế quốc tế: Trong báo cáo Chỉ số Đổi mới sáng tạo toàn cầu (GII) năm 2025 của WIPO, Việt Nam đã vươn lên vị trí 44/139 nền kinh tế, khẳng định tiềm năng chuyển dịch từ “gia công, lắp ráp” sang “làm chủ tri thức và sáng tạo”.
Những rào cản cần quyết liệt tháo gỡ
Dù đạt được nhiều thành tựu, thực tế vẫn tồn tại những “điểm nghẽn” được Nghị quyết 57 thẳng thắn chỉ ra. Đó là tâm lý sợ sai, sợ trách nhiệm trong quản lý khoa học, vốn là một lĩnh vực vốn dĩ luôn đi kèm với rủi ro và độ trễ. Cơ chế tài chính vẫn còn nặng tính hành chính, chưa thực sự chuyển dịch sang quản lý theo “kết quả đầu ra”.
Đặc biệt, mối liên kết giữa “ba nhà” (Nhà nước – Nhà khoa học – Nhà doanh nghiệp) vẫn còn những khoảng cách. Chi R&D của khối doanh nghiệp hiện vẫn ở mức thấp so với các nước trong khu vực. Để đạt mục tiêu 2% GDP vào năm 2030, việc kích hoạt các dòng vốn từ khu vực tư nhân, quỹ đầu tư mạo hiểm và các tập đoàn công nghệ lớn là bài toán cấp thiết. Bên cạnh đó, cơn khát nhân lực chất lượng cao trong các lĩnh vực mũi nhọn như AI, bán dẫn và an ninh mạng vẫn đang là thách thức lớn đối với nền kinh tế.
Từ khẩu hiệu đến văn hóa hành động
Thông điệp của Ngày Khoa học và Công nghệ 18/5 năm nay là biến cảm hứng từ lời dạy của Bác và tinh thần Nghị quyết 57 thành những giá trị đo đếm được. Hào khí sáng tạo không chỉ giới hạn trong các phòng thí nghiệm, mà phải hiện diện trong mọi dây chuyền sản xuất, trong từng dịch vụ công và trong tư duy của mỗi công dân số.
Khoa học và công nghệ không phải là câu chuyện xa vời, đó chính là năng suất lao động, là năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Việt trên trường quốc tế và là chất lượng cuộc sống của người dân. Khi thể chế được khơi thông, dữ liệu được kết nối và nhân tài được trọng dụng, hào khí sáng tạo sẽ thực sự trở thành nguồn lực nội sinh đưa Việt Nam bứt phá trong kỷ nguyên mới.
